ทิปส์สำหรับผู้ป่วยโรคมะเร็ง กับการแก้ไขภาวะน้ำหนักตัวลด

ทิปส์สำหรับผู้ป่วยโรคมะเร็ง กับการแก้ไขภาวะน้ำหนักตัวลด

เนื่องจากผู้ป่วยโรคมะเร็งมีสภาพร่างกายและความต้องการสารอาหารสำคัญแตกต่างจากคนทั่วไป เนื่องจากผู้ป่วยมะเร็งมีสภาพร่างกายรวมถึงความต้องการสารอาหารสำคัญ แตกต่างจากคนทั่วไป ดังนั้น สมาคมผู้ให้อาหารทางหลอดเลือดดำและทางเดินอาหารแห่งยุโรป (European Society for Clinical Nutrition and Metabolism-ESPEN) แนะนำให้ผู้ป่วยโรคมะเร็ง จำเป็นต้องได้รับสารอาหารที่ให้พลังงานและโปรตีนสูงกว่าคนทั่วไป  รวมถึงควรรับประทานอาหารกลุ่มที่อุดมไปด้วยอีพีเอ (EPA)* เพื่อมีส่วนช่วยในการเพิ่มน้ำหนักตัว และเพิ่มความพร้อมให้กับร่างกายเมื่อเข้ารับการรักษา¹

อย่างไรก็ตาม จากข้อมูลผู้ป่วยมะเร็งส่วนใหญ่ยังไม่สามารถที่จะรับประทานอาหารได้ตามที่แพทย์แนะนำ ส่งผลให้ยังพบผู้ป่วยโรคมะเร็งมีภาวะน้ำหนักตัวลด และร่างกายซูบผอมอยู่มาก โดยเฉพาะในช่วงระหว่างเข้ารับการรักษาโรคมะเร็ง อาจมีสาเหตุเนื่องมาจาก

1. กินผิดหลัก

ในผู้ป่วยมะเร็งที่มีอาการเบื่ออาหาร รับประทานข้าวได้น้อย มักจะมีความเสี่ยงต่อภาวะขาดสารอาหารทั้งโปรตีนและพลังงาน แต่ผู้ป่วยโรคมะเร็งบางรายเน้นการเสริมโปรตีนเข้าไปเพียงอย่างเดียวเพียงเพื่อหวังผลเรื่องภูมิคุ้มกัน โดยที่ได้รับพลังงานไม่เพียงพอตามความต้องการของร่างกายของร่างกาย จะส่งผลให้ไม่สามารถแก้ไขภาวะขาดสารอาหารที่เกิดขึ้นได้¹

ดังนั้นการได้รับอาหารที่ให้ทั้งโปรตีนและพลังงานสูง รวมทั้งมีสารอาหารที่ครบถ้วน จึงน่าจะมีประโยชน์มากกว่าการเสริมเฉพาะโปรตีนเพียงอย่างเดียวโดยเฉพาะในผู้ป่วยโรคมะเร็งที่เบื่ออาหาร ทานข้าวได้น้อยที่มีความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะขาดสารอาหาร

2. กินถูกหลัก แต่น้ำหนักตัวลดอย่างต่อเนื่อง

ในผู้ป่วยมะเร็งที่ทานอาหารได้ครบถ้วน คือ ทานอาหารที่ให้ทั้งพลังงานและโปรตีนสูง รวมถึงทานอาหารได้ครบ 5 หมู่ แต่ยังเจอภาวะปัญหาน้ำหนักตัวลดลงอย่างต่อเนื่อง จำเป็นต้องหาสาเหตุที่ทำให้น้ำหนักตัวลดลงและสาเหตุที่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงอื่น ๆ ที่เกิดจากโรคมะเร็งให้ได้ โดยกระบวนการอักเสบที่เกิดขึ้นมากผิดปกติจากโปรตีนไซโตไคน์ที่กล่าวไปในหัวข้อก่อนหน้านี้ เป็นสาเหตุสำคัญอย่างหนึ่งที่ส่งผลให้ผู้ป่วยยังไม่สามารถแก้ปัญหาน้ำหนักที่ลดลงอย่างต่อเนื่องได้ แม้จะกินอาหารในปริมาณมากขึ้นแล้วก็ตาม

ดังนั้นผู้ป่วยโรคมะเร็ง จึงควรได้รับอาหารกลุ่มที่อุดมด้วยอีพีเอ (EPA)* ควบคู่ไปกับการทานอาหารที่ให้พลังงานและโปรตีนสูง เพื่อช่วยลดกระบวนการอักเสบจากตัวโรคที่เกิดขึ้น ช่วยให้การเผาผลาญกลับเข้าสู่สภาวะปกติ จึงจะส่งผลให้มีส่วนช่วยยับยั้งภาวะน้ำหนักตัวลดลงได้¹

วิธีจัดการกับผลข้างเคียงจากการรักษา อุปสรรคต่อการกินให้ครบตามข้อแนะนำ

ในระหว่างที่เข้ารับการรักษาโรคมะเร็ง ด้วยวิธีการทั้งฉายแสง หรือรับยาเคมีบำบัด ผู้ป่วยมักพบผลข้างเคียงที่เป็นอุปสรรคต่อการกินให้ครบตามข้อแนะนำ เราจึงอยากแนะนำวิธีการจัดการกับผลข้างเคียงจากการรักษาต่าง ๆ ที่เกิดขึ้น ดังนี้

เบื่ออาหารและอิ่มเร็ว²

• แบ่งอาหารออกเป็นหลายๆมื้อ ในแต่ละวัน
• ให้อาหารเสริมที่มีพลังงานและโปรตีนสูง
• หลีกเลี่ยงอาหารที่มีไขมันสูง อาหารทอด
• จัดบรรยากาศในการรับประทานอาหาร

    คลื่นไส้ อาเจียน²

• กินอาหารปริมาณน้อยๆแต่บ่อยครั้ง
• จัดอาหารอ่อน เช่น ข้าวต้ม โจ๊ก
• หลีกเลี่ยงอาหารที่มีรสจัด มีเครื่องเทศ และมีกลิ่นแรง
• แพทย์อาจให้ยาเพื่อลดอาการคลื่นไส้ อาเจียน

การเคี้ยวและกลืนลำบาก²

• กินอาหารปริมาณน้อยๆแต่บ่อยครั้ง
• ให้อาหารที่นุ่ม เปื่อย เคี้ยวง่าย
• ให้อาหารเสริมที่มีพลังงานและโปรตีนสูง
• หลีกเลี่ยงผัก ผลไม้ ที่มีใยอาหารสูง เนื้อแข็งกระด้าง ควรจัดผลไม้สุก เช่น มะละกอสูก มะม่วงสุก หรือน้ำผลไม้ให้ผู้ป่วย
• หลีกเลี่ยงอาหารที่มีเครื่องเทศ อาหารที่มีลักษณะแห้ง เช่น ขนมปังปิ้ง ทองม้วน

มีแผลบริเวณปากหรือมีอาการเจ็บคอ³

• หลีกเลี่ยงอาหารที่แห้งและแข็ง, อาหารที่มีรสจัด เช่น เผ็ด เปรี้ยว เค็ม หรืออาหารที่ร้อน-เย็นเกิน
• รับประทานอาหารอ่อน เช่น โจ้ก, ข้าวต้ม, ข้าวโอ้ต หรืออาหารเหลวๆ เช่น นม, น้ำเต้าหู้, ไมโล เป็นต้น
• เติมแกงจืดในข้าวเพื่อรับประทานได้ง่ายขึ้น
• บ้วนปากทุกครั้งหลังรับประทานอาหาร เพื่อป้องกันการติดเชื้อภายในปาก

ท้องผูก²

• ให้ผู้ปวยดื่มน้ำ หรืออาหารที่มีน้ำมากๆ
• เพิ่มการบริโภคอาหารที่มีใยอาหาร เช่น ข้าวกล้อง ข้าวโพด ผัก และผลไม้ชนิดต่างๆ

ท้องเดิน²

• แบ่งอาหารออกเป็นหลายๆมื้อ
• อัดอาหารอ่อน และเพิ่มอาหารน้ำ
• งดอาหารที่เหนียว เส้นใยสูง
• หลักเลี่ยงอาหารที่มีไขมันสูง อาหารทอด
• หลีกเลี่ยงอาหารที่ทำให้เกิดแก๊ส อาหารที่มีเครื่องเทศ
• งดเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน

หากการรับประทานอาหารมื้อหลักในช่วงระหว่างรับการรักษาให้ครบตามข้อแนะนำเป็นเรื่องที่ยาก การเลือกใช้อาหารทางการแพทย์สูตรเฉพาะสำหรับผู้ป่วยมะเร็ง คือ มีสารอาหารครบถ้วน ให้พลังงานสูง มีโปรตีนสูง และอุดมด้วยอีพีเอ (EPA)* เสริม ถือเป็นหนึ่งในตัวช่วยสำคัญที่จะช่วยให้ร่างกายผู้ป่วยมะเร็งได้รับสารอาหารที่ครบถ้วนและเพียงพอตามข้อแนะนำดังกล่าว

*อีพีเอ (eicosapentaenoic acid, EPA) คืออกรดไขมันไม่อิ่มตัวชนิดโอเมก้า3 ที่สกัดจากน้ำมันปลา

Reference

1. Arends, Jann, et al." Clinical nutrition36.1 (2017): 11-48
2. คู่มือการให้โภชนบำบัดในผู้ป่วยโรคมะเร็ง เขตสุขภาพที่ 8 หน้า 23-24
3. หน่วยสารสนเทศมะเร็ง โรงพยาบาลสงขลานครินทร์. อาหารดีเปรียบเหมือนยาดีสำหรับผู้ป่วยมะเร็ง [ออนไลน์] .2552. แหล่งที่มา http://medinfo2.psu.ac.th/cancer/db/news_ca.php?newsID=914&typeID=18&form=4

[ 24 ธันวาคม 2564]

TH.2021.21504.PRO.2 (v2.0)©2022Abbott